De kunstenaar die je al in dienst hebt

In het NRC van 18 augustus 2026 hield Birgit Donker een raak pleidooi. Laat kunstenaars meedenken over je taaiste vraagstukken zoals personeelstekort, verduurzaming, digitale transformatie, etc. Juist nu AI vervlakt wat we bedenken, heb je blikken nodig die niet meebewegen met de rest. Ze heeft helemaal gelijk, een organisatie die in haar eigen denkpatronen blijft hangen, kan haar eigen problemen onmogelijk oplossen.

En toch zijn er wat kanttekeningen te plaatsen bij haar oplossing.

Birgit Donker noemt zelf het obstakel

In hetzelfde stuk benoemd Donker ook het obstakel. De kunstenaar kent je organisatie niet en spreekt de taal niet. De kunstenaar neemt de tijd en wordt verliefd op het probleem, terwijl bedrijven snel een oplossing willen. Er is inmiddels een groeiende groep bemiddelaars nodig om die twee werelden bij elkaar te brengen. Je huurt dus niet alleen een blik in. Je huurt een heel vertaaltraject in, daar wringt het.

Maar alles wat de externe kunstenaar tot een project maakt, met tolken en trajecten en aanlooptijd, verliest haar relevantie als je dat wat je zoekt ook in je eigen organisatie weet te vinden.

De blik die je zoekt is een aanleg, geen beroep

We plakken die vernieuwende blik vast op een beroep, de kunstenaar, en gaan hem buiten de deur zoeken. Maar wat Donker beschrijft is geen diploma, het is een aanleg.

Door het kennen en benutten van iemands aanleg, activeer je het in de organisatie aanwezige potentieel en hoef je niet buiten de organisatie te kijken.

Binnen de kerntalentenmethode kennen we vier vormen van creativiteit. Een daarvan is het kerntalent Mentale creativiteit. Iemand die dit kerntalent sterk heeft, ziet van nature mogelijkheden zonder begrenzing van nut/vorm/ kleur/functionaliteit of maakbaarheid en vindt het heerlijk om ideeën te genereren.

Heeft iemand daarbij ook een of meerdere andere sterke creatieve kerntalenten zoals Nuttige creativiteit, Esthetische creativiteit en/of Abstracte probleemoplossing dan heb je precies wat Donker van buiten haalt.

En let op: een kerntalent zegt niets over iemands competenties. Het gaat over aard, potentieel en intrinsieke motivatie. Daarom is het meestal niet terug te vinden op iemands cv.

Je hebt die verbeeldingskracht dus mogelijk in huis zonder dat iemand het ooit heeft benoemd. Jij niet, en de persoon zelf misschien ook niet.

Waarschijnlijk zit deze persoon al in je overleg of bevindt hij zich al in je organisatie. Hij spreekt je taal al, kent je klanten, je systemen, je heilige huisjes. Je hebt dan geen bemiddelaar nodig, geen inwerktijd.

Is dit zoeken naar een speld in een hooiberg? Absoluut niet.

De aanleg is er, de ruimte niet

Waarom is deze persoon je dan niet opgevallen? Misschien omdat je überhaupt niet op de hoogte bent van zijn aanleg of omdat je hem hebt weggezet als lastig. Misschien zat hij wel op een andere, plek in de organisatie, bijvoorbeeld buiten het (management) team. Iemand die misschien niet je eerste keuze zou zijn. Waarom zou je immers iemand van buiten het team vragen om mee te denken?

Wanneer ik de uitkomst van de kerntalentenanalyse met mijn klant bespreek, let ik scherp op de reactie van die persoon. Vaak raakt iemand geëmotioneerd bij de toelichting op een sterk kerntalent Mentale creativiteit. Al zo vaak geprobeerd om mee te denken, met niet voor de hand liggende oplossingen te komen, ideeën te delen, etc. En steeds nul op het rekest. Die afwijzing leidt tot teleurstelling, frustratie, pijn en uiteindelijk werken die afwijzingen verlammend.

Wanneer ik dat benoem krijg ik altijd te horen dat ze het al zo vaak hebben geprobeerd te delen maar dat ze gestopt zijn met het aanbieden om mee te denken, het delen van ideeën, etc. omdat men er niet voor open stond.

Wat er gebeurt als je hem wel ruimte geeft

Laat hem los op het vraagstuk waar de organisatie al drie jaar op vastloopt. Niet met een strakke opdracht, maar met ruimte en mandaat. Binnen een paar weken ligt er een invalshoek die niemand had gezien. Simpelweg doordat hij zijn sterke kerntalenten volop kun inzetten binnen de ruimte die daarvoor nodig was. Dat is aanleg in actie.

Ken je mensen, ontdek de kunstenaar

Donker heeft gelijk dat je die andere blik nodig hebt.

Betekent dit dat je nooit een kunstenaar van buiten moet halen? Nee. Soms zit een heel team zo vast in dezelfde denkpatronen of dat je het potentieel niet in huis hebt zodat een buitenstaander onmisbaar is.

Voordat je echter je heil buiten de organisatie zoekt, is het goed om eerst eens binnenshuis te kijken.

Ken je mensen, dan ontdek je de kunstenaar die je al in dienst hebt.

Naar aanleiding van: Birgit Donker, “Bedrijven: omarm de verbeeldingskracht van kunstenaars”, NRC, 18 augustus 2026.